تبلیغات
شار ایران فردا - مروری بر مبحث خوشه های صنعتی


درباره وبلاگ:

آرشیو:

آخرین پستها :

پیوندها:

نویسندگان:

ابر برچسبها:

نظرسنجی:

آمار وبلاگ:


Admin Logo themebox

مروری بر مبحث خوشه های صنعتی

نوشته شده توسط:محسن رفیعیان
یکشنبه 8 فروردین 1389-06:35 ب.ظ

چكیده

 

امروزه در مباحث توسعه صنعتی و منطقه‌ای رویكرد جدیدی مطرح شده و از نظرات پرو و هیرشمن جامع‌تر است. این رویكرد عبارت است از اینكه مناطق بسته به مزیت­های طبیعی، انسانی، سازمانی و یا تشكیلاتی موجود باید به توسعه تعداد محدودی از خوشه‌های صنعتی توجه جدی داشته باشند و ابعاد مختلف سازماندهی این خوشه‌ها را تسهیل كنند.

مقاله حاضر با تبیین ابعاد مختلف خوشه های صنعتی به این نتیجه می رسد كه با توجه جدی به ابعاد، مزیت ها و محدودیت ها، خوشه ها می‌توانند در بازارهای بین‌المللی موفق عمل كنند، بخش­های باارزش‌تری از زنجیره ارزشی كالاهای مرتبط را در اختیار بگیرند و در مقابل فراز و نشیب‌های جهانی قادر به اصلاح و نوسازی ساختارهای موجود باشند.

کلید واژه ها: خوشه صنعتی، تعاریف، نظریه ها، صرفه ها، منافع، محدودیت ها، مراحل .

 

مقدمه:

ایجاد شبكه‌ها و خوشه‌های صنعتی، امروزه به عنوان یك راهبرد توسعه صنعتی منطقه‌ای، مورد توجه تعداد زیادی از كشورها و سازمان‌های بین‌المللی قرار گرفته و از سوی آن‌ها به عنوان یك راهبرد اشتغالزا كه در عین حال قادر به بهبود توان رقابتی شركت‌ها و افزایش صادرات آن‌ها نیز كمك می‌كند؛ طرح شده است. به طور كلی، خوشه صنعتی عبارت است از مجموعه‌ای از بنگاه‌های مكمل یا مرتبط كه در یك مكان جغرافیایی (روستا، شهر، استان، منطقه یا كشور) تجمیع یافته و با تهدیدها و فرصت‌های مشتركی مواجهند. در كشورهای در حال توسعه عوامل و مزیت‌های مختلفی وجود دارد كه توسعه خوشه‌های صنعتی را نسبت به سایر رویكردهای توسعه صنعتی، در اولویت قرار می‌دهد.

ضرورت این مباحث لزوم نگرش نوین به مباحث منطقه ای و شناخت حدود، ثغور، ملزومات، محدودیت ها و تنگناهای یک نظریه در این زمینه می باشد. مقاله حاضر به تبیین نظریه خوشه های صنعتی شامل چندین بخش از جمله پیشینه، تعاریف، ساختار، انواع، روش شناسی، قابلیت ها و مزیت ها بوده، در خلال این مباحث نظریات و مدل های کلی نیز تبیین می گردد.

1. پیشینه نظری خوشه‌های صنعتی

پشتوانه نظری پدیده خوشه‌شدن یا تجمیع را اولین بار آلفرد مارشال در نظریه صرفه‌های اقتصادی ناشی از تجمیع[1] در سال 1890 بیان كرد (مارشال، 1920) و سپس پرو[2]، پیور[3]، بكاتینی[4] و پایك[5] و دیگران نظرات جدیدی به آن افزودند.

حدود یك قرن پیش، آلفرد مارشال در كتابش به نام «اقتصاد خرد» گروهی از صرفه‌های ناشی از عوامل بیرونی (علاوه بر عوامل اصلی تولید مانند زمین، كار، انرژی، ضایعات، حمل و نقل و...) را معرفی می‌كند كه بر منافع شركت‌های منفرد كه در یك مجتمع جغرافیایی رشد یافته‌اند تأثیرگذار هستند.

پرو، اقتصاددان فرانسوی، با اشاره به نظریه ابداعات شومپیتر، در نظریه‌ای كه در سال 1955 ارایه كرد نتیجه گرفت كه صنایعی كه كالاهای جدید تولید می‌كنند در مقایسه با صنایع تولیدكننده كالاهای مرسوم و متداول، نرخ­های رشد متفاوتی خواهند داشت. به این ترتیب مناطقی كه صنایع جدید و نوآورانه در آن­ها ایجاد می‌شود نه تنها سریع­تر از سایر مناطق رشد می‌كنند كه خود موجب ترغیب و تسهیل موج بعدی سرمایه‌گذاری می‌شوند. پرو عقیده دارد پیوندهای پسین و پیشین در واقع می‌توانند جوابگوی این سؤال اصلی باشند كه چه مناطقی در آینده رشد خواهند كرد و فرایند رشد چگونه خواهد بود.

تا دهه گذشته، شاید مهم‌ترین اثراتی كه نظریه‌های مختلف بر حیطه‌های سیاست‌گذاری و اجرایی داشته‌اند را بتوان در طرح­های مرتبط با «قطب توسعه» یا «قطب صنعتی» كه فرانسوا پرو از دهه 1960 مطرح نمود، جست و جو كرد. در كنار نظریه­های پرو‌، نظریه مهم دیگری كه به تدریج بر فضای بین‌المللی سیاست­گذاری توسعه صنعتی اثر گذاشت بحث زنجیره‌ها یا پیوندهای پیشین و پسین بود. آلبرت هیرشمن در بازنگری‌ای كه پس از یك ربع قرن در این نظریه صورت داد، معتقد است كه ایده توسعه پیوندهای صنعتی جذاب‌ترین ایده در كل ادبیات توسعه بوده است و بسیاری از دولت­های ملی و منطقه‌ای در نقاط مختلف دنیا به نوعی سعی در ایجاد و بهبود این گونه پیوندها داشته‌اند.

ایده توسعه پیوندهای پیشین و پسین تا زمانی جذاب بود كه كشورها همچنان در مسیر جایگزینی واردات حركت می­كردند و نگاهشان عمدتاً به بازارهای داخلی بود. با باز شدن نسبی اقتصاد كشورهای در حال توسعه و ضرورت رقابت در بازارهای جهانی ایده‌های دیگری مورد توجه قرار گرفتند. به طور خلاصه از اواخر دهه 1980 و طی دهه 1990؛ 3 مبحث كلیدی طرح شد كه به نوعی مباحث دهه‌های قبلی را در قالب­های نوین و با رویكردی متفاوت تكمیل كرد و بهبود بخشید:

1. مباحث مرتبط با تخصص­های انعطاف‌پذیر، نواحی صنعتی و خوشه‌های صنعتی؛

2. زنجیره ارزشی كالا[6]؛

3. بحث ایجاد مزیت رقابتی و جایگاه خوشه‌ها در آن.



1- Collective efficiency

2- Per roux

3- Piore

4- Becattini

5- Pyke

1- Commodity Value Chain



نظرات() 
تاریخ آخرین ویرایش:- -

 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر