تبلیغات
شار ایران فردا - خلاصه کتاب


درباره وبلاگ:

آرشیو:

آخرین پستها :

پیوندها:

نویسندگان:

ابر برچسبها:

نظرسنجی:

آمار وبلاگ:


Admin Logo themebox

خلاصه کتاب

نوشته شده توسط:محسن رفیعیان
یکشنبه 8 فروردین 1389-06:23 ب.ظ

خلاصه کتاب: «رهنمودهائی برای برنامه ریزی مراکز روستائی»

 تالیف: مهندسان مشاور DHV از هلند(1371)

ترجمه: سید جواد میر و دیگران،

سلسله انتشارات روستا و توسعه، شماره10، مرکز تحقیقات و بررسی مسایل روستائی، تهران.

عناوین کلی:

1.      چرا برنامه ریزی مراکز روستایی

2.      برخی ملاحظات نظری

3.      روش ها و فنون برنامه ریزی

4.      برنامه ریزی بخشی

·         تامین آب آشامیدنی

·         جمع آوری و دفع زباله

·         حمل و نقل و ارتباطات

·         بهداشت و تغذیه

·         آموزش

·         خدمات اقتصادی

·         صنعتی کردن روستا

5.      توسعه جامعه روستایی و برنامه ریزی کالبدی

مقدمه

             مدتها این باور حاکم بوده است که مدل های رشد اقتصادی برای مواجهه با مسئله توسعه نیافتگی، مبانی کافی ارائه می کنند. تحول سریع و شدید حرکت نو ظهور صنعتی، باید به منزله موتور سرعت دهنده جامعه کشاورزی صنعتی عمل کند. ثروتی که توسط بخش صنعتی به دست می آید، از طریق تجارت مکانیزم های ارتباطات و حمل و نقل (حتی برای کسانی که در این صنایع کار می کنند) در تمامی جامعه توزیع خواهد شد. آثار این رهیافت، مهاجرت کسانی است که در پی یافتن کار به شهر ها هجوم آورده، مشکلات تقریبا غیر قابل حلی را نظیر زاغه نشینی، رکود (یا حتی) کاهش تولید مواد غذایی در شهر و روستا پدید می آورند در این میان قشر مرفه جامعه همچون نیروی مغناطیسی هر چه را که بتواند به سوی خود می کشد.

  مخالفان واژه رشد اقتصادی بر این عقیده اند که توسعه باید چیزی بیش از توجه به معیار های (رشد) اقتصادی را ایجاد کند. آنها معتقدند که توسعه، بویژه با معیارهای اجتماعی و فرهنگی بوجود می آید. این دو نظریه در مدلهای «توزیع مجدد» ادغام می شوند که بر ایجاد تحرک در جوامع کوچک محلی تاکید دارد. پروژه های کوچک مقیاس که از حداکثر مشارکت مردم محلی بهره می گیرند نتیجه  منطقی این رهیافت است. در عین حال این رهیافت بر میزان مهاجرت به شهر های بزرگ و فقر ناشی از آن تاثیری اندک گذاشتند. بعلاوه در صورتی که بین بخش های دولتی همکاری وجود نداشته باشد ریز کردن پروژه ها می تواند براستفاده کاملا غیر موثر از بودجه عمومی منجر شود. پروژه ای که وزارت جهاد کشاورزی آغاز می کند ممکن است از نظر وزارت راه وترابری اولویت چندانی نداشته باشد.

مفاهیم جدید تری نیز وجود دارند که می توانیم آنها را بعنوان مدل های زیست محیطی توصیه کنیم. در اینجا هدف این است که در همان زمانی که برنامه ها تنظیم می شوند تاثیر این فعالیت های انسانی بر محیط طبیعی بشر نیز مورد بررسی قرار گیرد. مسائل اصلی

 

 

که در این رابطه انجام می گیرند عبارتند از: حمایت و احیای تعادل طبیعی. این موارد پیرو تخریب جنگل ها، فرسایش خاک واستفاده بی رویه از زمین های کشاورزی وتهی سازی منابع طبیعی وانرژی صورت می گیرند.  اما نکته قابل توجه این که جلوگیری های کوتاه مدت از پیامد های مخرب فعالیت بشر به راهبردهایی منجر می شود که بازده اقتصادی ضعیفی خواهند داشت.

برنامه ریزی مراکز روستایی نقاط قوت هر کدام از مدل های یاد شده را از جمله: بالاترین میزان رشد اقتصادی، توزیع عادلانه خوشبختی موجود و بالقوه، به حداقل رساندن اثرات زیانبار برطبیعت، با یکدیگر تلفیق کرده و طبق نظر اسکاپ بهترین روشی است که از تمام مدل های شناخته شده توسعه استفاده می کند.

به گفته بانک جهانی«هدف های توسعه روستایی در محدوده یک بخش خلاصه نمی شود، بلکه مواردی چون بهبود بهره وری، افزایش اشتغال، تامین حداقل قابل قبول غذا، مسکن، آموزش بهداشت را نیز در بر می گیرد» برنامه ریزی مرکز روستایی بعنوان یک مدل بخردانه بر پایه مفاهیم بالا گستردگی خاصی می یابد. در کتاب رهنمود هایی برای توسعه مراکز روستایی، ایجاد نقاط کانونی در مناطق روستایی بهترین راه برای دستیابی به توسعه روستایی است. یعنی مراکز روستایی نقاط کانونی هستند که به منظور ایجاد پایگاهی برای به تحرک واداشتن نواحی روستایی باید تسهیلات و امکانات خاصی را در آنها مستقر کرد. تمرکز این تسهیلات نیل به تخصیص مناسب و موثر خدمات وهمچنین به حرکت درآوردن توسعه قابل کنترل را امکان پذیر خواهد ساخت. این نظر به صورت ضمنی این موضوع را که وجود درجه معینی از نابرابری اجتناب ناپذیر و حتی تا حدودی مطلوب است را تایید می کند.

نکته دیگر اینکه: مفهوم اساسی مراکز روستایی بدون فراهم آوردن همزمان موارد زیر محکوم به شکست است.

- تهیه طرحی جامع برای محدوده ای بزرگ (منطقه) که مراکز روستایی درآن جایگاهی منطقی داشته باشند.  

- گزینش روشی برای برنامه ریزی که اجازه دهد اهداف منطقه ای در سطوح منطقه ای انجام پذیرد.

بنابراین منطقه ای کردن وعدم تمرکز، چارچوبی را تشکیل می دهند که مراکز روستایی باید درآن جای گیرند.

          پیشرفت توسعه نواحی روستایی، باید از یک هدف ملی (مرکزی) منتج شود، خود این هدف، از برنامه های بالا دست می تواند استنباط شود، تا شرایطی که باید فعالیت های اولیه براساس آنها انجام گیرند، در این سطح تنظیم شوند. ترکیب دانش، ابزار و برنامه ها در بخشها ، که بعنوان مثال می تواند توسط وزارتخانه ها انجام گیرد، طراحی چارچوبی برای شروع یک فرایند هدایت را میسر می سازد.

          گام بعد، شامل تخصیص بخش هایی از هدف به مناطق است. وزن گذاری و اهمیت دهی بین منطقه ای، دراین هنگام گروه های ذینفع مناطق وارد ماجرا می شوند. توسعه تاکنون بیشتر به شکل عمودی شکل گرفته است. یعنی تصمیم گیری در باره پروژه های بخشی را مقامات بالا انجام داده اند. اکنون هنگام آن رسیده است که برروی سطحی افقی کار کنیم. هدف باید این باشد که پروژه  ها و طرح ها به طور غیر متمرکز و همه جانبه انجام گیرند.

            انگیزه سازی در ساکنان منطقه به نحوی که اقدام به حرکت و ابداع نمایند جزء شروط اساسی و مهم برنامه ریزی مراکز روستائی می باشد. تشکیل گروه های سازماندهی شده از اهالی ابزار مناسبی برای نیل به این مقصود است. افزون بر این بدین وسیله مردم مجالی برای دفاع از منافع خود پیدا  کرده و دولت، ارگان های وابسته به آن و حتی تشکل های غیر دولتی غیر بومی دخیل در امر توسعه از مشاوره آن ها بهره می برند.

 سلسله مراتب مرکز

                برنامه ریزی توسعه روستایی در گذشته با برنامه ریزی خرد و تمرکز محلی شدید بر پروژه ها و روستا ها مترادف بوده است و دست کم درصدی از شکست توسعه روستایی، معلول فقدان یک ساختار مکانی مناسب است که نواحی روستایی را با مکان های مرکزی رده بالا پیوند داده و راه حلی در ایجاد سلسله مراتب گوناگونی از مکان های مرکزی است چارچوب این سلسله مراتب می تواند بر مفاهیم ذیل استوار باشد:  

     -     شهر منطقه ای  با جمعیت مرکز حدود 100 هزار نفر (مرکز شهرستان).

-          شهرک بخش که مرکز شهری یک بخش است و بسته به تراکم جمعیتی حدود 2500تا25000 هزار نفر ومحدوده ای حدود 1000 تا 5000 کیلومتر مربع مساحت خواهد داشت (مرکز بخش).

-          شهرک محلی با حدود 300 کیلو متر مربع مساحت و جمعیتی حدود 500 تا 2500 نفر ( مرکز دهستان ).

-          روستای کشاورزی خدماتی که بین 100 تا 1000 نفر جمعیت دارد.

 

  

مراکز روستایی

        معیار قابل اجرا برای تعیین مراکز روستایی این است که آیا یک مرکز مستقیما به نیاز های اساسی تولید کنندگان کشاورزی، هم در زمینه خدمات اجتماعی و هم اقتصادی کمک می کند یا نه؟ به عنوان مثال:

-          بازار یابی یا جمع آوری مازاد تولید کشاورزی ( در مقابل توزیع )

-    تهیه و توزیع نهاده های اساسی مزرعه مانند کود شیمیایی، ابزار، وسایل، اعتبار و تسهیلات تعمیراتی

-          تهیه تسهیلات اساسی فراوری کشاورزی، برای نیاز های معیشتی و نیز هدف های بازار یابی

-          تامین خدمات اساسی اجتماعی

        از سوی دیگر، مراکز شهری نیزممکن است همان وظایف را انجام دهند، اما در بخش سوم بیشتر در جهت توزیع (مصرف کننده) حرکت می کنند. بخش سوم بسیار متنوع تر است. نتیجه اینکه شهرک محلی و شهرک بخش که بیشتر با تولید سروکار دارند را می توان بعنوان مرکز روستایی طبقه بندی نمود وشهر های منطقه ای که بیشترمتوجه مصرف کننده هستند و پیوند های مهمی با اقتصاد ملی برقرار می کنند سطح بالای این مراکز هستند.

مراحل برنامه ریزی کالبدی فضائی مراکز روستائی

مرحله اول: تجزیه و تحلیل وجه غالب منابع انسانی و طبیعی موجود منطقه مورد نظر

مرحله دوم: تعیین مرکزیت فعلی زیستگاه ها

مرحله سوم: تعیین سطوح مختلف سلسله مراتب

مرحله چهارم: طراحی برنامه مرکز روستایی

برنامه ریزی فیزیکی مراکز روستایی

الگو های زیستگاه ( زیستگاه ها )

در طرح ریزی برای محل استقرار زیستگاه ها موارد زیر را باید مورد توجه قرار داد:

-          استفاده بهینه از تمام اراضی مناسب در محدوده پروژه،

-          تعیین دقیق مرزهای زیستگاهی، به طوری که برای هر زیستگاه، مقوله های مختلف مرغوبیت زمین با الگوی توصیه شده برای قطعات هماهنگی داشته باشد.

-          دسترسی به راه های چهار فصل برای هر زیستگاه،

-          به حداکثر رساندن تعداد خانوار هایی که تحت پوشش هر واحد طولی از جاده های چهار فصل قرار می گیرند.

-          توزیع عقلایی خدمات اجتماعی و اقتصادی و دسترسی آسان از پایین ترین سطح مراکز به بالا ترین.

-          پایین آوردن هزینه های سرمایه گذاری آتی هر خانواده در ارتباط با تسهیلات عمومی مانند برق و آب.

-          تنگنا های کالبدی و توپوگرافی

-          شرایط محیطی

-          کاربری و قابلیت زمین

-          عواملی که در اجرای طرح های توسعه دخیل اند همچون، مرحله بندی عملیات اجرایی، توان ساختمانی و قابل دسترس بودن مصالح ساختمانی

اندازه زیستگاه ها

اندازه زیستگاه ها برای روستا های کشاورزی و خدماتی بین 100تا1000 نفر

برای شهرک های محلی بین 500تا2500 نفر،

برای شهرک ها ی بخش بین 2500تا25000 نفر

برای شهرک های منطقه ای بین 25000 تا 100000 نفر متغیر است.

یاد آوری اینکه اندازه زیستگاه ها بستگی دارد به تسهیلات حمل و نقل، خدمات اجتماعی، اقتصادی و اداری، امکانات عمومی، تسهیلات عمل آوری و سایر امکانات تولید صنعتی محصولات .

 زیستگاه های متمرکز یا پراکنده 

برنامه ریزی آب رسانی

برنامه ریزی فاضلاب

 آرایش فضای زیستگاه ها

در چارچوب برنامه ریزی کالبدی زیستگاهها، می توان سطوح متعددی از نقشه های آرایش فضایی راکه هر یک مقیاس طراحی خود را دارد از یکدیگر متمایز کرد.

-  نقشه های سازه ای یا آرایش های فضایی کلی طرح توسعه با مقیاس های50000/1تا100000/1

- نقشه های زیستگاه و یا نحوه آرایش محدوده اصلی واحد های زیستگاه با مقیاس های از 10000/1تا25000/1

-    آرایش فضایی محدوده کلی روستا های زراعی منفردو مراکز خدمات با مقیاسهای500/1تا2000/1

-    جزئیات آرایش فضای قطعات مسکونی ومنازل با مقیاس های از50/1تا100/1.

 برخی رهنمود های کلی برای طراحی آرایش فضایی روستا های زراعی و.........

 



نظرات() 
تاریخ آخرین ویرایش:- -

 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر